Udal txatbota eta Europako IA Erregelamendua: zer eskatzen dion udal bati

Informatu besterik egiten ez duen udal txatbot bat ez da arrisku handikoa, baina Europako IA Erregelamenduak gardentasuna eskatzen dio 2026ko abuztuaren 2tik: herritarrek jakin behar dute IA batekin hitz egiten ari direla. Zer egin, hornitzaileari zer eskatu eta zein data mantentzen diren.

Zer dio Erregelamenduak eta nori eragiten dio

(EB) 2024/1689 Erregelamendua IA Erregelamendua izenez ezagutzen da. Adimen artifizialeko sistemak arriskuaren arabera sailkatzen ditu. Praktika gutxi batzuk debekatzen ditu, arrisku handiko sistemak xehetasunez arautzen ditu, eta gardentasun-betebeharrak ezartzen dizkie pertsonekin hitz egiten duten sistemei. Herritarrei arreta emateko txatbot bat azken talde horretan sartzen da.

Erregelamenduak bi rol bereizten ditu. Hornitzaileak sistema garatzen du, edo beretzat garatzen dute, eta bere izenarekin merkaturatzen du edo zerbitzuan jartzen du (3. artikuluaren 3. puntua). Hedapenaren arduradunak bere agindupean erabiltzen du (3. artikuluaren 4. puntua). Udal txatbot batean, udala izan ohi da hedapenaren arduraduna, eta txatbota eraiki eta mantentzen duen enpresa, hornitzailea. Horregatik, bi aldeek gai honi buruz hitz egin behar dute sinatu aurretik.

2026ko azaroan garrantzia duten datak

113. artikuluak ezartzen du Erregelamendua, oro har, 2026ko abuztuaren 2tik aplikatzen dela. Lehenago, 2025eko otsailaren 2tik, aplikatzen ziren jada debekatutako praktikei eta IA alfabetatzeari buruzko arauak, eta 2025eko abuztuaren 2tik, gobernantzari eta erabilera orokorreko ereduei buruzkoak.

2025ean, Europako Batzordeak sinplifikazio-pakete bat proposatu zuen: «Omnibus digitala». 2026ko uztailaren 8ko (EB) 2026/1744 Erregelamendu gisa onartu zen. Europar Batasunaren Aldizkari Ofizialean uztailaren 24an argitaratu zen, eta uztailaren 27an sartu zen indarrean. Hona hemen nola geratzen diren udal bati interesatzen zaizkion datak:

Zer egin behar du udal batek bere txatbotarekin

IA dela abisatzea

50. artikuluaren 1. apartatuak xedatzen du pertsonekin zuzenean elkarreragiteko pentsatutako IA sistemak diseinatu behar direla pertsona horiek jakin dezaten IA sistema batekin hitz egiten ari direla, inguruabarren eta testuinguruaren arabera agerikoa ez bada behintzat. Betebehar formala hornitzaileari dagokio. Hala ere, udalak bere izena eta logotipoa jartzen dizkio txatari, eta herritarren aurrean bera da abisua egotearen erantzulea. Beraz, komeni da kontratuan eskatzea eta egiaztatzea.

5. apartatuak nola egin zehazten du: informazioa modu argi eta bereizgarrian eman behar da, beranduenez lehen elkarreraginean, eta aplikatu beharreko irisgarritasun-baldintzak bete behar dira. Praktikan, nahikoa da «udalaren adimen artifizialeko laguntzailea naiz» dioen agur bat eta abisu ikusgarri bat, txatak erabiltzen dituen hizkuntza guztietan. Izen jator batek edo abatar batek ez du abisua ordezkatzen, eta ez da komeni «agerikoa da» salbuespenean oinarritzea.

Zer egin dezakeen eta zer ez azaltzea

Erregelamenduak ez du testu zehatzik eskatzen, baina abisu on batek lau gauza jasotzen ditu: IA bat dela, oker egon daitekeela, ez duela ezer izapidetzen ezta erabakitzen ere, eta zein telefono edo zerbitzutara jo pertsona bat behar denean.

Langileak prestatzea

4. artikuluak IA alfabetatzeko neurriak eskatzen dizkie hornitzaileei eta hedapenaren arduradunei, sistemak erabiltzen dituzten langileentzat. Omnibusaren ondoren, idazkera malguagoa da: alfabetatze hori sustatzea eskatzen da, pertsona bakoitzari maila zehatz bat exijitu gabe. Udal batentzat zentzuzkoa izan ohi da laguntzailea kudeatzen duenarekin saio labur bat egitea, zer egiten duen, zer muga dituen eta erantzun bat nola zuzentzen den azaltzeko.

IAk sortutako testua argitaratzea

Udalak IAk sortutako testuak argitaratzen baditu interes publikoko gaiei buruz jendea informatzeko, 50.4 artikuluak hala adieraztea eskatzen du. Salbuespenak badaude; adibidez, pertsona batek testua berrikusi eta erantzukizun editoriala bere gain hartzen duenean. Hori ez da informazio-txatbot baten elkarrizketaren kasua, baina bai prentsa-oharrak edo komunikatuak idazteko IA erabiltzen duenarena.

Noiz bihurtuko litzateke udal laguntzaile bat arrisku handikoa

III. eranskinaren 5. puntuko a) letrak arrisku handiko sistemen artean sartzen ditu agintari publikoek erabiltzen dituztenak, pertsona batek laguntza publikoko funtsezko prestazio eta zerbitzuetarako eskubidea duen ebaluatzeko, bai eta horiek emateko, murrizteko, kentzeko edo berreskuratzeko ere. Zer laguntza dauden, zer agiri eskatzen dituzten eta non eskatzen diren azaltzen duen txatbot batek ez du ebaluazio hori egiten.

Egoera aldatu egiten da laguntzailea norbaitek laguntza baten baldintzak betetzen dituen baloratzen edo eskaerak lehenesten hasten bada. Orduan, berriro sailkatu beharko litzateke martxan jarri aurretik, betebehar askoz astunagoekin eta, Omnibusaz geroztik, 2027ko abenduaren 2ko aplikazio-datarekin. Horregatik, gure udal proiektuetan laguntzaileak informatzen du eta estekak ematen ditu, eta izapideak eta erabakiak langileen esku geratzen dira. 5. artikuluak debekatu egiten ditu, besteak beste, manipulazioa, gizarte-puntuazioa eta biometriaren zenbait erabilera. Informazio-laguntzaile batek ez du horrelakorik egiten.

Datuen babesa: DBEO eta LOPDGDD

IA Erregelamenduak ez du datuen babesa ordezkatzen. Txatak datu pertsonalak tratatzen baditu, eta tratatzen ditu norbaitek bere izena idazte hutsagatik bada ere, Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra (DBEO) eta 3/2018 Lege Organikoa (LOPDGDD) aplikatzen dira. Hauek dira datuak babesteko ordezkari batek berrikusi ohi dituen puntuak:

• Datuak minimizatzea (DBEOren 5.1.c artikulua): laguntzaileak ez luke izenik, NANik edo harremanetarako daturik eskatu behar erantzuteko, eta abisuak eskatu behar du datu pertsonalik edo sentikorrik ez idazteko.
• Pertsonei informazioa ematea (13. artikulua): udalaren datuen babesari buruzko politikarako esteka ikusgarria; udala da tratamenduaren arduraduna.
• Tratamendu-eragilea (28. artikulua): hornitzaileak udalaren kontura tratatzen ditu datuak, eta tratamendu-eragilearen kontratu bat behar du. Azpieragileak (elkarrizketa-motorra, ostatatzea, hizkuntza-eredua) jasota egon behar dira.
• Nazioarteko transferentziak (44.etik 46.era arteko artikuluak): hornitzaileren bat Europako Esparru Ekonomikotik kanpo badago, transferentziak oinarri bat behar du: Batzordearen egokitzapen-erabaki bat edo berme egoki bat, hala nola datu-babesari buruzko klausula-ereduak.
• Tratamendu-jardueren erregistroa (DBEOren 30. artikulua eta LOPDGDDren 31. artikulua): udalak bere erregistroan sartzen du txatbota, eta bere inbentarioa argitaratzen du.
• Datu-babesaren gaineko eraginaren ebaluazioa (35. artikulua): beharrezkoa den baloratu behar da.
• Elkarrizketak gordetzeko epea: udalak finkatzen du, eta hornitzaileak gordetzen dituen erregistroei aplikatzen zaie.

Sistemen segurtasunak ere badu garrantzia. Segurtasun Eskema Nazionala (311/2022 Errege Dekretua, 2. artikulua) sektore publikoari aplikatzen zaio, eta kontratazioko baldintza-agiriek eska dezakete. Galdetu zure udalak zer kategoria eskatzen duen eta hornitzaileak zer dokumentatzen duen.

Txataren irisgarritasuna

1112/2018 Errege Dekretuak sektore publikoko webguneen eta mugikorretarako aplikazioen irisgarritasuna arautzen du. Txata udal webgunearen parte da. Beraz, teklatuarekin erabiltzeko modukoa izan behar du, kontraste nahikoa eduki, eta pantaila-irakurgailuekin irakurtzeko modukoa izan. Komeni da, gainera, kudeaketa bat egiteko bide bakarra ez izatea. IA Erregelamenduaren 50.5 artikuluak, bestalde, abisuak aplikatu beharreko irisgarritasun-baldintzak betetzea eskatzen du.

Zer galdetu hornitzaileari

Zerrenda honek balio du kontratu txiki baterako eta lizitazio baten baldintza-agirietarako. Galdera bakoitzak idatzizko erantzuna izan beharko luke.

1. IA Erregelamenduaren arabera, zer rol du hornitzaileak eta zer rol udalak, eta nor da 50.1 artikuluko abisuaren erantzulea?
2. Nola jakinarazten da IA bat dela, zer hizkuntzatan eta elkarrizketaren zer unetan?
3. Zer egiten du laguntzaileak eta zer ez? Izapidetzen du, erabakitzen du, ala informatu besterik ez du egiten?
4. Zer iturritatik ateratzen du informazioa, eta nork eguneratzen du aldatzen denean?
5. Zer datu pertsonal tratatzen ditu, zer helburutarako, eta zenbat denboraz gordetzen dira elkarrizketak?
6. Nortzuk dira tratamenduaren azpieragileak, eta non ostatatzen dira datuak? Badago transferentziarik Europako Esparru Ekonomikotik kanpora? Zer oinarri edo bermerekin?
7. Badago DBEOren 28. artikuluaren araberako tratamendu-eragilearen kontraturik?
8. Zer neurri daude laguntzailea manipulatzeko saiakeren aurka? Probatu dira?
9. Zer gertatzen da erantzuten ez dakienean? Norengana bideratzen du?
10. Betetzen da 1112/2018 Errege Dekretua txatean eta abisuan?
11. Nola neurtzen da kalitatea? Badago kontsultei eta zuzendutako erantzunei buruzko aldizkako txostenik?
12. Zer adierazten du hornitzaileak Segurtasun Eskema Nazionalari buruz, eta nola dokumentatzen du?

Zerbitzu osoa ikusi nahi baduzu, udalentzako txatbotaren orrian dago. Bi kasu argitaratu ditugu, Arrasateko Udalarena eta Beasaingo Udalarena, eta biek kontatzen dute nola dabiltzan txatbotak argitaratu ondoren.

Udal txatbotari eta IA Erregelamenduari buruzko ohiko galderak

Derrigorrezkoa da txatbota IA bat dela abisatzea?

Bai. (EB) 2024/1689 Erregelamenduaren 50.1 artikuluak eskatzen du IA sistema batekin hitz egiten duenak jakin dezala hala dela, testuinguruagatik agerikoa ez bada. 2026ko abuztuaren 2tik aplikatzen da. Betebehar formala hornitzailearena da, baina udalak egiaztatu behar du abisua badagoela eta ikusten dela.

Udal txatbot bat arrisku handiko sistema da?

Ez, informatu besterik egiten ez badu. III. eranskinak norbaitek prestazio edo zerbitzu publikoetarako eskubiderik duen ebaluatzen duten sistemak hartzen ditu. Izapideak azaltzen eta estekak ematen dituen laguntzaile batek ez du inor ebaluatzen. Baldintzak baloratzen edo eskaerak lehenesten hasiko balitz, sailkapena berrikusi beharko litzateke martxan jarri aurretik.

Omnibus digitalak atzeratu du IA dela abisatzeko betebeharra?

Ez. (EB) 2026/1744 Erregelamenduak III. eranskineko arrisku handiko betebeharrak 2027ko abenduaren 2ra atzeratu zituen, eta trantsizio-aldi bat gehitu zuen 50.2 artikuluko eduki sintetikoa markatzeko. 50.1 artikulua, berriz, 2026ko abuztuaren 2tik aplikatzen da, aurreikusi bezala.

Nor da erantzulea txatbotak erantzun oker bat ematen badu?

Herritarren aurrean udala da erantzulea, txata udalaren kanala delako. Horregatik komeni da laguntzaileak berrikusitako udal informazioarekin bakarrik erantzutea, oker egon daitekeela abisatzea eta pertsona batengana bideratzea. Udalaren eta hornitzailearen arteko erantzukizunak kontratuan finkatzen dira.

Datu-babesaren gaineko eraginaren ebaluazioa egin behar da?

Tratamenduaren araberakoa da. DBEOren 35. artikuluak ebaluazio hori eskatzen du pertsonen eskubideentzat arrisku handia egotea litekeena denean. Datu pertsonalik eskatzen ez duen informazio-laguntzaile batek arrisku txikia izan ohi du, baina erabakia udalari dagokio, bere datuak babesteko ordezkariarekin batera.

Txatbotak NANa edo datu pertsonalak eska ditzake?

Informazio-laguntzaile batek ez ditu behar erantzuteko, eta DBEOren 5.1.c artikuluko datuak minimizatzeko printzipioak ez eskatzea gomendatzen du. Etorkizunean datu pertsonalekin kudeaketak egin nahi izanez gero, tratamendua, kontratua eta pertsonei ematen zaien informazioa berriro diseinatu beharko lirateke.

Udaleko langileak prestatu behar dira?

Erregelamenduaren 4. artikuluak hedapenaren arduradunei eskatzen die IA alfabetatzeko neurriak hartzea sistema erabiltzen dutenentzat. Omnibusaren ondoren, alfabetatze hori sustatzea eskatzen da, pertsona bakoitzari maila zehatz bat exijitu gabe. Normalean nahikoa da saio labur bat, laguntzaileak zer egiten duen eta nola zuzentzen den azaltzeko.

Udalaren txatak irisgarria izan behar du?

Bai. 1112/2018 Errege Dekretuak eskatzen du sektore publikoko webguneak irisgarriak izatea, eta txata webgunearen parte da. IA Erregelamenduaren 50.5 artikuluak, gainera, eskatzen du abisuak aplikatu beharreko irisgarritasun-baldintzak betetzea.

Iturriak

• EUR-Lex: (EB) 2024/1689 Erregelamendua, adimen artifizialari buruzkoa (3., 4., 5., 50. eta 113. artikuluak eta III. eranskina)
• EUR-Lex: (EB) 2026/1744 Erregelamendua, 2026ko uztailaren 8koa, IAri buruzko Omnibus digitala (EBAO, 2026ko uztailaren 24a)
• EUR-Lex: (EB) 2016/679 Erregelamendua, DBEO (5., 13., 28., 30. eta 35. artikuluak, eta 44.etik 46.era artekoak)
• Eusko Jaurlaritza: Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra, euskarazko itzulpena (PDF)
• BOE: 3/2018 Lege Organikoa, Datu Pertsonalak Babesteko eta Eskubide Digitalak Bermatzekoa
• BOE: 1112/2018 Errege Dekretua, sektore publikoko webguneen eta gailu mugikorretarako aplikazioen irisgarritasunari buruzkoa
• BOE: 311/2022 Errege Dekretua, Segurtasun Eskema Nazionala