IA pribatua eta RAG: nola erabili IA zure enpresaren dokumentuekin

RAG teknikari esker, IA laguntzaile batek zure dokumentuetan bilatzen du erantzun aurretik, eta aurkitzen duenarekin erantzuten du. Gida honek azaltzen du zer den IA pribatua, zer arrisku dituen dokumentuak txat publiko batean itsasteak, zer dokumentuk balio duten, nola saihesten den laguntzaileak gauzak asmatzea eta zer dioen Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorrak (DBEO).

Zer da RAG, jargoirik gabe

RAG ingelesezko «retrieval-augmented generation» esapidearen siglak dira: berreskurapenaz aberastutako sorkuntza. Teknika horretan, IA laguntzaile batek lehenik galderari buruzko zatiak bilatzen ditu enpresaren dokumentuetan, eta haietatik abiatuta idazten du erantzuna. Ereduak ez ditu zure dokumentuak buruz ikasten: erantzuteko unean irakurtzen ditu.

Pentsa langile berri eta arduratsu batean. Erantzun aurretik, karpeta egokia irekitzen du eta han dioenarekin erantzuten du; aurkitzen ez badu, hala esaten du. Hori egiten du sistemak, hiru urratsetan.

1. Dokumentuak prestatzen diraOrdenatu eta ezagutza-base batean kargatzen dira.
2. Norbaitek galdetzen duSistemak gai horri buruzko zatiak bilatzen ditu.
3. Ereduak erantzuten duZati horiekin idazten du erantzuna, eta, hala konfiguratuz gero, nondik datozen adierazten du.

Garrantzitsua da RAGaren eta eredu bat entrenatzearen arteko aldea. Entrenatzeak eredua bera aldatzen du zure informazioarekin, eta zerbait aldatzen den bakoitzean errepikatu beharko litzateke. RAGarekin eredua ez da aldatzen. Prozedura bat eguneratzen baduzu, laguntzaileak bertsio berriarekin erantzuten du basea eguneratu bezain laster.

Ondorioz, erantzunak dokumentuak bezain onak dira. Eskuliburua zaharkituta badago, laguntzaileak zaharkitutakoa errepikatuko du.

Zer esan nahi du IA pribatuak

Ez dago IA pribatua zer den esaten duen definizio bakarra, eta horregatik komeni da argi esatea zer den guretzat. Lagunboten, enpresentzako IA pribatua erakundearen barne-dokumentazioarekin erantzuten duen RAG laguntzaile bat da, eta ez ditu datu horiek erabiltzen hirugarrenen ereduak entrenatzeko.

Praktikan, lau erabakitan gauzatzen da.

• Zure dokumentuekin erantzuten du. Zurekin prestatzen dugun ezagutza-basean bilatzen du, ez interneten.
• Zure datuek ez dute IA entrenatzen. Hizkuntza-eredua atxikipen zeroarekin erabiltzen da: ez du gordetzen bidaltzen zaiona.
• Zuk erabakitzen duzu zer dokumentu sartzen diren, nork erabiltzen duen laguntzailea eta zeri buruz ez duen hitz egin behar.
• Elkarrizketak Europar Batasunean ostata daitezke, proiektuak hala eskatzen duenean.

Ez dugu eredurik instalatzen enpresaren zerbitzarietan, eta ez dugu eredu propiorik entrenatzen zure datuekin. Pribatutasuna erabaki hauetatik dator: zer ikusten duen laguntzaileak, nork erabiltzen duen eta hornitzaile bakoitzak zer egiten duen informazioarekin. Enpresa batek beste arkitektura bat behar badu bere eskakizunengatik, beste elkarrizketa bat da, eta ez da guk eskaintzen dugun zerbitzua.

Dokumentuak txat publiko batean itsastearen arriskua

Talde askok IA txat ireki bat erabiltzen dute jada kontratu bat laburtzeko edo eskuliburu bat argitzeko. Ulertzekoa da, eta hor hasten da arazoa. Lau arrisku zehatz daude.

1. Nora joaten den itsasten duzuna. Zerbitzuaren, planaren eta ezarpenen arabera, testua denbora batez gorde daiteke, eta, kasu batzuetan, eredua hobetzeko erabil daiteke. Zerbitzu batetik bestera eta denborarekin aldatzen da; beraz, enpresan inork ez daki ziur pertsona bakoitzak itsatsitakoari zer baldintza aplikatzen zaizkion.
2. Datu pertsonalak. Izenak, helbide elektronikoak edo bezeroen datuak dituen dokumentu bat informazio pertsonala da. Informazio hori tratamendu-kontraturik gabe hornitzaile bati bidaltzeak arazo bat sortzen du DBEOrekin (beherago azaltzen dugu).
3. Kontu pertsonalak. Bere kontu pertsonala erabiltzen duenak enpresaren kontroletik ateratzen du enpresaren informazioa. Pertsona hori joaten bada, elkarrizketa ere berarekin joaten da.
4. Kalitate-kontrolik ez. Txat ireki batek ez du zure prozedura ezagutzen. Internetetik dakienarekin erantzuten du, eta baliteke hori bat ez etortzea zure barne-araudiak dioenarekin.

IA debekatzeak ez du arazoa konpontzen, berdin erabiliko baita, kontrolik gabe. Hobe da taldeari enpresaren dokumentuekin erantzuten duen tresna bat ematea, enpresak jakinda zer hornitzailek hartzen duen parte.

Zer dokumentuk balio duten eta nola prestatzen diren

Testua duen ia edozein dokumentuk balio du: eskuliburuak, prozedurak, fitxa teknikoak, barne-araudia, politikak, zirkularrak eta ohiko galderak. Baina dokumentu batzuek beste batzuek baino askoz hobeto funtzionatzen dute.

Prestaketa da proiektuan gutxien ikusten den zatia, eta emaitzan gehien eragiten duena. Normalean bost lan izaten ditu.

1. Dagoena inbentariatzea, eta dokumentu bakoitzaren arduraduna nor den zehaztea.
2. Zaharkitutakoa eta bikoiztuak kentzea, laguntzaileak indargabetutako arau bat aipa ez dezan.
3. Basean sartu behar ez dena kanpoan uztea: bezeroen edo langileen datu pertsonalak, eta laguntzaileak behar ez dituen dokumentu konfidentzialak. Prozedurei buruz erantzuten duen laguntzaile batek ia inoiz ez ditu datu pertsonalak behar.
4. Testuak ordenatzea eta zatitzea, zati bakoitzak bere kabuz zentzua izan dezan, izenburuarekin, datarekin eta nori zuzentzen zaion adierazita.
5. Edukia euskaraz eta gaztelaniaz prestatzea, laguntzaileak bi hizkuntzak erabiliko dituenean.

Basea mantenduko duen norbait ere behar da. Inork eguneratzen ez badu, IA pribatua karpeta partekatu bat bezala zahartzen da.

Baimenak: nork zer ikusten duen

Ezagutza-basean dagoena erantzun batean ager daiteke, laburtuta. Horregatik, garrantzi bera du laguntzaileak zer dokumentu dituen eskura eta nork erabiltzen duen.

Abiapuntu gisa, publikoaren arabera bereiztea proposatzen dugu. Barne-laguntzaile bat taldearentzat, eskuliburuekin eta prozedurekin. Beste laguntzaile bat bezeroentzat edo herritarrentzat, dagoeneko publikoa den edo edonori eman dakiokeen informazioarekin bakarrik. Bakoitza bere basearekin, nahastu gabe.

Enpresa batek taldearen barruan mailak behar dituenean, adibidez sail batek beste baten dokumentazioa ikus ez dezan, diagnostikoan aztertzen da pieza tekniko bakoitzak zer ahalbidetzen duen, eta zure segurtasun-arduradunarekin erabakitzen da. Ez dugu hori ziurtzat ematen: gaur egun dokumentuak nola gordeta dauden eta pertsona bakoitza identifikatzeko zer tresna erabiltzen diren, horren araberakoa da.

Gainera, erabakitzen da zer gairi buruz ez duen hitz egin behar laguntzaileak (adibidez, soldata zehatzak edo gai juridikoak) eta nori pasatzen dizkion kontsulta horiek.

Nola saihesten den laguntzaileak gauzak asmatzea

Hizkuntza-eredu batek zerbait faltsua erantzun dezake, ziurtasun osoz. RAGak arriskua murrizten du, erreferentziazko testu bat ematen diolako, baina ez du ezabatzen. Hauek dira erabiltzen ditugun neurriak.

• Berreskuratutakoarekin bakarrik erantzutea. Aurkitutako zatiak soilik erabiltzeko agintzen zaio, eta ez osatzeko dakiela uste duenarekin.
• Iturria aipatzea. Kanalak aukera ematen duenean, erantzunak jatorrizko dokumentua adierazten du. Galdetzen duenak egiazta dezake, eta hori da akats baten aurkako defentsarik onena.
• «Ez dakit» esatea. Informazioa ez badago, laguntzaileak hala esaten du eta pertsona batengana bideratzen du kontsulta. Arau hori nahita probatzen da argitaratu aurretik, dokumentuetan erantzunik ez duten galderekin.
• Benetako galderekin probatzea. Jendeak idazten dituen bezala prestatzen dira galderak, akats eta guzti eta tokiko hizkeran, euskaraz ere bai, eta erantzun bakoitza dokumentuarekin egiaztatzen da.
• Hilero berrikustea. Elkarrizketak irakurtzen ditugu, non huts egiten duen ikusten dugu, eta dokumentua edo araua zuzentzen dugu. Kontsulten txostenak basean zer falta den antzemateko ere balio du.

Neurri horiek guztiekin ere, laguntzaileak oraindik huts egin dezake, batez ere hainbat dokumentu gurutzatzen dituzten galderetan edo zifrak dituzten dokumentuetan. Ondorioak dituzten erabakietan, hala nola lege-epe batean edo segurtasun-jarraibide batean, laguntzailearen erantzunak orientatu egiten du, eta pertsona arduradunak berresten du.

DBEO (RGPD), ikuspegi orokorra

Hau ez da aholkularitza juridikoa. Proiektu hauetan gehien agertu ohi diren Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorraren (DBEO) artikuluen mapa bat da, zure datu-babeseko arduradunarekin hitz egin dezazun.

Gure proiektuetan, hasi aurretik zehazten dugu zer hornitzailek hartzen duen parte pieza bakoitzean eta non dagoen ostatatuta, zure datu-babeseko arduradunak berrikus dezan. Eredua atxikipen zeroarekin erabiltzen da, eta elkarrizketak Europar Batasunean ostata daitezke, proiektuak hala eskatzen duenean. Xehetasunak pribatutasun-politikan daude (gaztelaniaz).

Erabilera-kasuak

Eskuliburu teknikoak eta teknikarien arreta

Teknikariak hizkera arruntean galdetzen du («zer estutze-momentu behar du pieza honek?»), eta erantzuna eskuliburuaren atalarekin jasotzen du. Kanpora begira ere balio du, bezeroarentzako produktu-laguntzaile gisa. Industrian da erabilerarik argiena, eta, gainera, langile beteranoek dakitena bil daiteke. Gai hori Industriarako IA orrian eta euskal industriako belaunaldi-aldaketari buruzko artikuluan garatzen dugu.

Barne-araudia eta langileen arreta

Lan-hitzarmena, bidaia-politikak, segurtasun-protokoloak, lan-egutegia, erosketa-prozedura. Galderak errepikatu egiten dira, erantzunak idatzita daude, eta giza baliabideetan edo administrazioan denbora ematen da haiei erantzuten. Laguntzaileak indarreko testuarekin erantzuten du, eta kasu jakin baten araberakoa dena pertsona bati pasatzen dio.

Udalak

Udal-informazioa publikoa da, baina printzipioa bera da: laguntzaileak udalak argitaratzen duenarekin erantzuten du, eta informazioa aldatzen denean eguneratu egiten da. Hori egiten dugu Arrasateko eta Beasaingo udaletan, euskaraz eta gaztelaniaz. Zerbitzu osoa udalentzako txatbotaren orrian dago.

Laguntzaileak zerbait gehiago egin behar duenean

RAG laguntzaile batek erantzun egiten du. Horrez gain hitzordu bat erregistratu edo abisu bat ireki behar badu, enpresentzako IA agenteen eremuan sartzen gara, eta agente horiek dokumentu-base bera erabil dezakete oinarri gisa.

IA pribatuko proiektu baten urratsak

1. Diagnostikoa30 minutu, doan: zer kontsulta errepikatzen diren, zer dokumentu dauden eta nork erabiliko lituzkeen.
2. Dokumentuen hautaketaGaia ezagutzen duen zure taldeko pertsona batekin. Zer sartzen den, zer ez eta nork mantentzen duen.
3. Ezagutza-baseaGarbiketa, egitura eta, behar bada, euskarazko eta gaztelaniazko bertsioa.
4. Laguntzailearen arauakZertaz hitz egin dezakeen, zertaz ez, noiz aipatzen duen iturria eta noiz pasatzen dion kasua pertsona bati.
5. ProbakBenetako galderak, erabiliko diren hizkuntzetan, dokumentuetan erantzunik ez dutenak barne.
6. ArgitalpenaBarne-laguntzaile gisa, webgunean edo WhatsApp bidez.
7. Hileroko berrikuspenaKontsulten txostena, zuzenketak eta basearen eguneraketa.

Prozesu orokorra nola lan egiten dugun azaltzen duen orrian dago. Aholkularitza, garapena eta mantentzea egiten ditugu. Oraindik ez badakizu nondik hasi, gure IA aholkularitza diagnostiko horrekin hasten da. Laguntzaileak euskaraz artatu behar badu, ikus euskarazko txatbotaren orria.

IA pribatuari eta RAGari buruzko ohiko galderak

Zer da RAG?

IA laguntzaile batek enpresaren dokumentuetan bilatu eta aurkitzen duenarekin erantzuteko teknika da. Eredua ez da zure dokumentuekin entrenatzen: erantzuteko unean kontsultatzen ditu.

Zer da enpresentzako IA pribatu bat?

Guretzat, erakundearen barne-dokumentazioarekin erantzuten duen laguntzaile bat da, bidaltzen zaiona gordetzen ez duen eta entrenatzeko erabiltzen ez duen hizkuntza-eredu batekin. Elkarrizketak Europar Batasunean ostata daitezke, proiektuak hala eskatzen duenean.

Zerbait instalatu behar da gure zerbitzarietan?

Ez. Ez dugu eredurik instalatzen enpresaren zerbitzarietan, eta ez dugu eredu propiorik entrenatzen zure datuekin. Pribatutasuna erabaki hauetatik dator: zer dokumentu ikusten dituen laguntzaileak, nork erabiltzen duen eta hornitzaile bakoitzak zer egiten duen informazioarekin.

Segurua da enpresaren dokumentuak igotzea?

Zer dokumentu eta zer hornitzaile diren, horren araberakoa da. Gomendatzen dugu kanpoan uztea datu pertsonalak eta laguntzaileak behar ez dituen dokumentu konfidentzialak, eta zure datu-babeseko arduradunarekin berrikustea zer hornitzailek hartzen duen parte pieza bakoitzean.

Zer alde dago RAGaren eta eredu bat nire datuekin entrenatzearen artean?

Entrenatzeak eredua aldatzen du, eta zerbait aldatzen denean errepikatu egin behar da. RAGarekin eredua ez da aldatzen: erantzutean dokumentuetan bilatzen du. Prozedura bat eguneratzen baduzu, laguntzaileak bertsio berriarekin erantzuten du basea eguneratu bezain laster.

Laguntzaileak erantzunak bere kabuz asma ditzake?

Bai, beste edozein hizkuntza-ereduk bezala. RAGak arriskua murrizten du, eta guk are gehiago murrizten dugu: berreskuratutakoarekin bakarrik erantzuteko, iturria aipatzeko eta informazioa ez dagoenean «ez dakit» esateko eskatzen diogu. Argitaratu aurretik probatzen dugu. Ondorioak dituzten erabakietan, pertsona batek berresten du.

Euskarazko dokumentuekin funtzionatzen du?

Bai. Basea euskaraz eta gaztelaniaz prestatzen dugu behar denean, eta laguntzailea bi hizkuntzetan probatzen dugu benetako galderekin, zabaldu aurretik.

Zer dokumentu prestatu komeni da lehenik?

Galdera gehien sortzen dituztenak eta dagoeneko idatzita daudenak: ohiko galderak, prozedurak eta indarreko eskuliburuak. Hasi multzo txiki eta ordenatu batekin. Hobe da hogei dokumentu onen gaineko laguntzaile fidagarri bat, bi mila dokumenturen gaineko zalantzazko bat baino.

Iturriak

• EUR-Lex: (EB) 2016/679 Erregelamendua, Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra (4.1, 5.1.c, 28, 32 eta 35. artikuluak, eta 44. artikulua eta hurrengoak), gaztelaniaz
• Eusko Jaurlaritza: Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorraren euskarazko itzulpena (PDF)